Η ανεξαρτησία της Κύπρου γράφτηκε με αγώνες, θυσίες και αίμα. Με ανθρώπους που στάθηκαν απέναντι στη βρετανική αποικιοκρατία, πέρασαν από φυλακές και βασανιστήρια και οδηγήθηκαν στην αγχόνη χωρίς να προσκυνήσουν.
Η ΕΟΚΑ και οι αγωνιστές του 1955–1959 χάραξαν αυτή την πορεία, με εθνικό στόχο την Ένωση με την Ελλάδα.
Η επιθυμία του κυπριακού Ελληνισμού είχε ήδη αποτυπωθεί στο Ενωτικό Δημοψήφισμα της 15ης–22ας Ιανουαρίου 1950.
Το 95,7% των Ελληνοκυπρίων που είχαν δικαίωμα συμμετοχής τάχθηκε υπέρ της Ένωσης.
Το αίτημα ήταν ξεκάθαρο. Η Βρετανική αποικιακή εξουσία αρνήθηκε να το ικανοποιήσει.
Στις 16 Αυγούστου 1960 ανακηρύχθηκε η Κυπριακή Δημοκρατία. Η 1η Οκτωβρίου καθιερώθηκε ως ημέρα εορτασμού της ανεξαρτησίας.
Όμως η αποχώρηση της αποικιακής διοίκησης δεν σήμανε και την αποχώρηση των Βρετανικών στρατηγικών συμφερόντων.
Η Βρετανία κράτησε υπό την κυριαρχία της τις περιοχές των βάσεων Ακρωτηρίου και Δεκέλειας.Διατήρησε στρατιωτική παρουσία και ισχυρά ερείσματα στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι Βρετανοί έφυγαν από τη διοίκηση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Από τη γεωπολιτική εξίσωση του νησιού δεν έφυγαν ποτέ.
Και οι περίφημες εγγυήσεις αποδείχθηκαν τραγικά ανεπαρκείς όταν η Κύπρος τις χρειαζόταν περισσότερο.
ΤΟ ΠΡΑΞΙΚΟΠΗΜΑ ΚΑΙ Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΜΑΚΑΡΙΟΥ
Στις 15 Ιουλίου 1974, η χούντα των Αθηνών οργάνωσε το πραξικόπημα εναντίον του Μακαρίου.
Ο Μακάριος διέφυγε από το Προεδρικό Μέγαρο και έφθασε στην Πάφο. Με Βρετανική βοήθεια μεταφέρθηκε στο Ακρωτήρι και στη συνέχεια στη Μάλτα και στο Λονδίνο.
Στις 19 Ιουλίου εμφανίστηκε στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ.
Χαρακτήρισε το πραξικόπημα εισβολή του Ελληνικού στρατιωτικού καθεστώτος, κατήγγειλε την εμπλοκή Ελλήνων αξιωματικών και ζήτησε την αποχώρηση τους από την Εθνική Φρουρά και την αποκατάσταση της συνταγματικής τάξης.
Στην ομιλία του κατηγόρησε την ΕΟΚΑ Β΄ που ίδρυσε ο Γεώργιος Γρίβας το 1971, για τρομοκρατική δράση.
Στην ίδια ομιλία ανέφερε ότι είχε θεωρήσει τον κίνδυνο από την Τουρκία μικρότερο από εκείνον που προερχόταν από τη χούντα.
Η Τουρκία πήρε το μήνυμα που χρειαζόταν.
Η Άγκυρα επικαλέστηκε την προστασία της συνταγματικής τάξης.
Όταν όμως το πραξικοπηματικό καθεστώς κατέρρευσε, ο τουρκικός στρατός δεν αποχώρησε. Ακολούθησε δεύτερη επίθεση και επέκταση της κατοχής. Η επίκληση της νομιμότητας κατέληξε σε ξεριζωμό και διαίρεση του νησιού.
ΚΙΣΙΝΓΚΕΡ ΚΑΙ ΒΡΕΤΑΝΙΑ.
Η ΚΥΠΡΟΣ ΑΝΑΜΕΣΑ ΣΤΑ ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΤΩΝ ΙΣΧΥΡΩΝ
Οι σχεδιασμοί και οι διαβουλεύσεις είχαν προηγηθεί της ομιλίας του Μακαρίου.
Στα Αμερικανικά διπλωματικά πρακτικά της 18ης Ιουλίου καταγράφεται ο Χένρι Κίσινγκερ να προτάσσει την αποτροπή Ελληνοτουρκικού πολέμου και Σοβιετικής παρέμβασης.
Παράλληλα, αναφέρει ότι είχαν δοθεί οδηγίες στην Αμερικανική αντιπροσωπεία να επιδιώξει καθυστέρηση της ψηφοφορίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας.
Αυτές ήταν οι καταγεγραμμένες προτεραιότητες της Ουάσιγκτον: οι συμμαχικές ισορροπίες και ο ανταγωνισμός με τη Σοβιετική Ένωση.
Η Κύπρος, όμως, ήταν πατρίδα ανθρώπων. Με οικογένειες, χωριά, μνήμες και δικαίωμα στην ελευθερία.
Η ασφάλειά τους δεν μπορούσε να περιμένει μέχρι να συμφωνήσουν οι ισχυροί.
Και η Βρετανία οφείλει να κρίνεται για τη στάση της ως εγγυήτρια δύναμη, με στρατιωτική παρουσία και άμεσα συμφέροντα στο νησί.
Πώς προστατεύθηκε τελικά η Κυπριακή Δημοκρατία.
Τι αξία είχαν οι εγγυήσεις για τους ανθρώπους που έχασαν τα σπίτια και τους δικούς τους;
Η διατήρηση των βάσεων δεν ισοδυναμούσε με προστασία της Κύπρου. Η τραγωδία του 1974 το απέδειξε.
Η ΕΙΣΒΟΛΗ ΚΑΙ Η ΠΛΗΓΗ ΤΗΣ ΚΑΤΟΧΗΣ
Στις 20 Ιουλίου 1974 άρχισε η τουρκική εισβολή. Τον Αύγουστο ακολούθησε η δεύτερη επίθεση και η επέκταση της κατοχής σε περισσότερο από το ένα τρίτο του νησιού.
Νεκροί. Αγνοούμενοι. Ξεριζωμένες οικογένειες. Σπίτια που έμειναν πίσω.
Πατρογονικές εστίες που έγιναν απαγορευμένος τόπος για τους ανθρώπους τους.
Η Τουρκία φέρει την ευθύνη για την εισβολή και την κατοχή.
Η χούντα φέρει την ευθύνη χειρισμού για το πραξικόπημα.
Η πολιτική του Μακαρίου και οι επιλογές των ξένων δυνάμεων υπόκεινται στον δικό τους αυστηρό έλεγχο.
Οι ευθύνες δεν συμψηφίζονται. Καταγράφονται.
Καμία επίκληση εγγυήσεων δεν δικαιολογεί τον ξεριζωμό.
Κανένα διπλωματικό συμφέρον δεν σβήνει τους νεκρούς. και καμία παρέλευση χρόνου δεν μετατρέπει την κατοχή σε δικαιοσύνη.
Η 1η Οκτωβρίου είναι ημέρα τιμής. Είναι και ημέρα απαίτησης για ελευθερία, δικαίωση και τερματισμό της κατοχής.
Η μνήμη των αγώνων και των θυσιών μάς καλεί σε ενότητα.
Σε ενότητα που στηρίζεται στην αλήθεια και αντέχει να αναμετρηθεί με τις ευθύνες όλων.
Η Κύπρος παραμένει μοιρασμένη και πληγωμένη. Το αίτημα της δικαίωσής της παραμένει ζωντανό.
Ο Ελληνισμός της Κύπρου δεν έμεινε ποτέ αδρανής.
Και δεν θα μείνει.