Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά στις 27 Αυγούστου τη μνήμη του Αγίου Φανουρίου του Νεοφανούς, ενός ιδιαίτερα αγαπητού Αγίου, το όνομα του οποίου έχει συνδεθεί στη λαϊκή παράδοση με την ανεύρεση χαμένων αντικειμένων, αλλά και με τη φανέρωση μιας λύσης ή ενός δρόμου σε δύσκολες στιγμές της ζωής.
Σύμφωνα με την Ιερά Μητρόπολη Ρόδου, το όνομα του Αγίου απουσίαζε από τα παλαιά Μαρτυρολόγια και έγινε γνωστό στις αρχές του 15ου αιώνα, όταν στα ερείπια ναού στη Ρόδο βρέθηκε εικόνα που έφερε την επιγραφή «Ο Άγιος Φανούριος».
Ο Άγιος απεικονιζόταν ως νεαρός στρατιωτικός, κρατώντας Σταυρό με αναμμένη λαμπάδα, ενώ γύρω του υπήρχαν δώδεκα σκηνές από το μαρτύριό του.
Η φανουρόπιτα και η παράδοση
Η φανουρόπιτα αποτελεί λαϊκό, ευλαβικό έθιμο που δημιουργήθηκε από την αγάπη των πιστών προς τον Άγιο.
Συνήθως παρασκευάζεται ως τάμα ή ως ευχαριστία και προσφέρεται στην εκκλησία, όπου ευλογείται και στη συνέχεια μοιράζεται στους πιστούς.
Πολλοί ζητούν με την προσευχή τους από τον Άγιο Φανούριο να βοηθήσει να βρεθεί κάτι που χάθηκε ή να δοθεί διέξοδος σε μια δύσκολη υπόθεση.
Η βαθύτερη έννοια, όμως, δεν βρίσκεται σε κάποια μαγική ιδιότητα της πίτας, αλλά στην πίστη, στην προσευχή και στην προσφορά προς τους άλλους.
Η Ιερά Μητρόπολη Ρόδου χαρακτηρίζει τη φανουρόπιτα λαϊκό παραδοσιακό έθιμο και αναφέρει ότι, αφού ευλογηθεί, μοιράζεται στους εκκλησιαζομένους.
Γιατί χρησιμοποιούνται 7 ή 9 υλικά
Στις περισσότερες παραδοσιακές συνταγές η φανουρόπιτα παρασκευάζεται με επτά ή εννέα υλικά:
- Ο αριθμός 7 έχει συνδεθεί με τα επτά Μυστήρια της Εκκλησίας και τις επτά ημέρες της Δημιουργίας.
- Ο αριθμός 9 παραπέμπει, σύμφωνα με τη λαϊκή εκκλησιαστική παράδοση, στα εννέα τάγματα των Αγγέλων.
Οι αριθμοί αυτοί έχουν συμβολική σημασία μέσα στο έθιμο.
Χρειάζεται, ωστόσο, μία σημαντική διευκρίνιση: δεν υπάρχει εκκλησιαστικός κανόνας που να επιβάλλει συγκεκριμένο αριθμό υλικών ούτε μία μοναδική και υποχρεωτική συνταγή.
Οι επτά, εννέα ή ακόμη και έντεκα πρώτες ύλες αποτελούν διαφορετικές εκδοχές της λαϊκής παράδοσης και όχι δογματική απαίτηση της Εκκλησίας.
Η φανουρόπιτα είναι κατά κανόνα νηστίσιμη και μπορεί να περιλαμβάνει αλεύρι, λάδι, ζάχαρη, χυμό πορτοκαλιού, κανέλα, σταφίδες και καρύδια, ανάλογα με την τοπική ή οικογενειακή συνταγή.
Τι γνωρίζουμε για τη μητέρα του Αγίου
Ιδιαίτερα διαδεδομένη είναι η φράση «Θεός συγχωρέσει τη μητέρα του Αγίου Φανουρίου». Πρόκειται, όμως, για λαϊκή παράδοση.
Δεν υπάρχουν ασφαλή ιστορικά ή εκκλησιαστικά στοιχεία για τη ζωή, το όνομα ή την πνευματική κατάσταση της μητέρας του Αγίου.
Ακόμη και εκκλησιαστικές πηγές που καταγράφουν το έθιμο σημειώνουν ότι η σύνδεση της φανουρόπιτας με τη μνήμη της μητέρας του Αγίου παραδίδεται από τον λαό, αλλά παραμένει άγνωστο πώς και για ποιον λόγο δημιουργήθηκε.
Επομένως, δεν είναι σωστό να παρουσιάζεται ως βεβαιωμένο γεγονός ότι η μητέρα του Αγίου ήταν αμαρτωλή.
Εκείνο που έχει σημασία είναι η προσευχή για κάθε κεκοιμημένο άνθρωπο και η προσφορά της πίτας με αγάπη και ταπεινότητα.