Μια νέα επιστημονική μελέτη Ελλήνων ερευνητών καταγράφει ένα φαινόμενο που θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά την ισορροπία των θαλάσσιων συστημάτων της Ανατολικής Μεσογείου: τη μείωση της ροής νερού από τη Μαύρη Θάλασσα προς το Βόρειο Αιγαίο.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Τμήματος Ωκεανογραφίας και Θαλασσίων Βιοεπιστημών του Πανεπιστημίου Αιγαίου και δημοσιεύθηκε σε διεθνές επιστημονικό περιοδικό.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η παρουσία των λεγόμενων «υδάτων Μαύρης Θάλασσας» στο Αιγαίο μειώνεται σημαντικά τα τελευταία χρόνια.
Η φυσική σύνδεση Μαύρης Θάλασσας – Αιγαίου
Η Μαύρη Θάλασσα αποτελεί ένα ιδιαίτερο υδρολογικό σύστημα. Δέχεται τεράστιες ποσότητες γλυκού νερού από μεγάλα ποτάμια της Ευρώπης όπως:
• Ο Δούναβης
• Ο Δνείπερος
• Ο Δνείστερος
Η συσσώρευση αυτών των υδάτων δημιουργεί μια φυσική επιφανειακή εκροή μέσω των Στενών του Βοσπόρου, η οποία καταλήγει στη Θάλασσα του Μαρμαρά και στη συνέχεια στο Βόρειο Αιγαίο.
Η διαδικασία αυτή αποτελεί βασικό μηχανισμό που επηρεάζει:
• Την αλατότητα του Αιγαίου
• Την κυκλοφορία των θαλάσσιων ρευμάτων
• Τη βιολογική παραγωγικότητα της περιοχής.
The #Mediterranean Sea has reached a new record‼️
➡️Our data shows that the average sea surface temperature reached 28.47°C on 15 August 🌡️
Since 6 August, SSTs in the region have been higher than 28°C, marking the most prolonged period above this threshold pic.twitter.com/rdkngrFlps
— Copernicus Marine (@CMEMS_EU) August 22, 2024
Τα δεδομένα που δείχνουν μείωση της ροής
Η νέα μελέτη βασίστηκε σε σύγχρονες μεθόδους παρακολούθησης της θάλασσας, όπως:
• Δορυφορικές παρατηρήσεις θερμοκρασίας επιφάνειας
• Δεδομένα χλωροφύλλης από δορυφόρους
• Μετρήσεις από πλωτούς αισθητήρες ARGO
• Μακροχρόνια δεδομένα στάθμης της θάλασσας.
Τα στοιχεία αυτά δείχνουν δραστική μείωση της παρουσίας νερού Μαύρης Θάλασσας στην επιφάνεια του Βόρειου Αιγαίου τα τελευταία χρόνια.
Παράλληλα, καταγράφεται αρνητική τάση στη διαφορά στάθμης μεταξύ Μαύρης Θάλασσας και Αιγαίου, γεγονός που επηρεάζει τη φυσική εκροή των υδάτων.
Το Αιγαίο γίνεται πιο αλμυρό
Η μείωση της εισροής γλυκού νερού έχει ήδη ορατές συνέπειες.
Μετρήσεις δείχνουν ότι τα τελευταία χρόνια καταγράφονται από τις υψηλότερες τιμές αλατότητας των τελευταίων δεκαετιών στο Αιγαίο.
Το νερό της Μαύρης Θάλασσας λειτουργεί ως «αραιωτής» της αλμυρότητας της Μεσογείου. Όταν η εισροή αυτή μειώνεται, η αλατότητα αυξάνεται.
The 1⃣ heatwave of the summer season came before the summer officially did. It was an unusually early occurrence for the Aegean Sea region 🇬🇷 On the 15th of June, temperatures were typically above +30°C at night, and reached above +40 °C during the day.#ImageOfTheDay#Sentinel3 pic.twitter.com/gKJO0R2UB5
— Copernicus EU (@CopernicusEU) June 24, 2024
Πιθανές επιπτώσεις στο θαλάσσιο σύστημα
Οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι η αλλαγή αυτή μπορεί να επηρεάσει σημαντικές θαλάσσιες διεργασίες, όπως:
• Τον σχηματισμό βαθιών υδάτων στο Αιγαίο
• Την κυκλοφορία της Ανατολικής Μεσογείου
• Τη μεταφορά θρεπτικών στοιχείων
• Τη θαλάσσια βιοποικιλότητα.
Το νερό της Μαύρης Θάλασσας λειτουργεί επίσης ως ένα είδος «μονωτικού στρώματος» στην επιφάνεια του Αιγαίου, περιορίζοντας ορισμένες διαδικασίες σχηματισμού πυκνών υδάτων.
Η μείωσή του μπορεί να αλλάξει την ισορροπία αυτού του συστήματος.
Πού μπορεί να οφείλεται η αλλαγή
Οι επιστήμονες δεν καταλήγουν ακόμη σε μία μόνο αιτία, αλλά επισημαίνουν πιθανούς παράγοντες:
• Αλλαγές στον υδρολογικό κύκλο της Μαύρης Θάλασσας
• Μεταβολές στις εκροές των μεγάλων ποταμών
• Κλιματική αλλαγή
• Μεταβολές στα θαλάσσια ρεύματα.
Η μελλοντική εξέλιξη θα εξαρτηθεί από το πώς θα μεταβληθεί το ισοζύγιο γλυκού νερού στη Μαύρη Θάλασσα και τις ατμοσφαιρικές συνθήκες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Γιατί αφορά και την Ελλάδα
Το Αιγαίο λειτουργεί ως κρίσιμος κόμβος στη θερμοαλατική κυκλοφορία της Ανατολικής Μεσογείου.
Ακόμη και μικρές αλλαγές στη σύνθεση των υδάτων του μπορούν να επηρεάσουν:
• Την οικολογία της Μεσογείου
• Τη θαλάσσια παραγωγικότητα
• Την κλιματική ισορροπία της περιοχής.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτείται συνεχής παρακολούθηση του φαινομένου, καθώς ενδέχεται να αποτελεί ένα από τα πρώτα σημάδια ευρύτερων αλλαγών στο θαλάσσιο σύστημα της Μεσογείου.
Η ισορροπία των λιβαδιών Ποσειδωνίας
Ένα από τα οικοσυστήματα που μπορεί να επηρεαστούν περισσότερο είναι τα λιβάδια Ποσειδωνίας (Posidonia oceanica), ένα από τα σημαντικότερα οικοσυστήματα της Μεσογείου.
Η Ποσειδωνία δεν είναι φύκος αλλά θαλάσσιο φυτό που δημιουργεί εκτεταμένα υποθαλάσσια λιβάδια.
Τα οικοσυστήματα αυτά αποτελούν βασικό πυλώνα της θαλάσσιας ζωής, καθώς:
• Παράγουν μεγάλες ποσότητες οξυγόνου
• Λειτουργούν ως «φυτώρια» για πολλά είδη ψαριών
• Σταθεροποιούν τον θαλάσσιο πυθμένα
• Προστατεύουν τις ακτές από τη διάβρωση.
Για τον λόγο αυτό συχνά χαρακτηρίζονται οι «πνεύμονες» της Μεσογείου.
Πώς επηρεάζονται από τις αλλαγές στο Αιγαίο
Η ισορροπία των λιβαδιών Ποσειδωνίας είναι ιδιαίτερα ευαίσθητη στις μεταβολές του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Η αύξηση της αλατότητας, οι αλλαγές στη θερμοκρασία των υδάτων και οι μεταβολές στα θαλάσσια ρεύματα μπορούν να επηρεάσουν:
• Την ανάπτυξη των φυτών
• Τη φωτοσύνθεση
• Την αναπαραγωγή τους
• Τη βιοποικιλότητα που φιλοξενούν.
Εάν οι μεταβολές αυτές συνεχιστούν, υπάρχει ο κίνδυνος σταδιακής υποβάθμισης των λιβαδιών, κάτι που θα επηρεάσει συνολικά την οικολογική ισορροπία του Αιγαίου.
Επιστημονικές δημοσιεύσεις
Evidence for Reduced Black Sea Water Outflow to the North Aegean
https://www.citedrive.com/en/discovery/evidence-for-reduced-black-sea-water-outflow-to-the-north-aegean/
Water Masses of the Mediterranean Sea and Black Sea – MDPI
https://www.mdpi.com/2073-4441/15/18/3194
Record-high salinity in the Aegean Sea – Copernicus
https://meetingorganizer.copernicus.org/EGU23/EGU23-13363.html
Dense Water Formation in the North–Central Aegean
https://www.mdpi.com/2077-1312/12/2/221
☀️ A marine heatwave is ongoing in the Mediterranean Sea.
This data visualisation, based on @CMEMS_EU data, shows sea surface temperature anomalies recorded on 22 June.
Areas in dark🔴 indicate temperatures more than 5°C above the seasonal average.#ImageOfTheDay #CopernicusEU pic.twitter.com/18hYbl6Tmn
— Copernicus EU (@CopernicusEU) June 25, 2025
Υ.Σ:…Τα λιβάδια Ποσειδωνίας ήδη δέχονται πιέσεις από:
• Την κλιματική αλλαγή
• Την αύξηση της θερμοκρασίας των θαλασσών
• Την αγκυροβολία σκαφών
• Τη ρύπανση και την παράκτια δόμηση.
Η πιθανή μεταβολή της υδρολογικής ισορροπίας στο Αιγαίο προσθέτει έναν ακόμη παράγοντα αβεβαιότητας για το μέλλον αυτών των οικοσυστημάτων.