Η Σλοβακία είναι μια χώρα μόλις 5,4 εκατομμυρίων κατοίκων. Δεν διαθέτει τεράστια εσωτερική αγορά, ούτε έχει το μέγεθος μιας Γερμανίας ή μιας Γαλλίας.
Κι όμως, κατάφερε κάτι που θεωρείται σχεδόν απίθανο: να βρεθεί στην κορυφή της παγκόσμιας κατάταξης σε παραγωγή αυτοκινήτων ανά κάτοικο.
Για πολλούς παρατηρητές, η «αυτοκινητιστική υπερδύναμη» της Σλοβακίας δεν είναι απλώς ένα στατιστικό επίτευγμα. Είναι ένα οικονομικό θαύμα μετα-σοβιετικής Ευρώπης, που χτίστηκε πάνω σε στρατηγικές επιλογές, επενδύσεις δισεκατομμυρίων, φθηνό (αρχικά) και εξειδικευμένο εργατικό δυναμικό, καθώς και μια πολιτική προσέλκυσης πολυεθνικών που εφάρμοσε το κράτος συστηματικά και μεθοδικά.
Το «θαύμα» σε αριθμούς: το μικρό κράτος με τα πολλά αυτοκίνητα
Η Σλοβακία:
- θεωρείται η χώρα με τη μεγαλύτερη παραγωγή αυτοκινήτων ανά κάτοικο παγκοσμίως
- λειτουργεί ως κομβικό κέντρο παραγωγής για την Ευρώπη
- «φιλοξενεί» κολοσσούς που συναρμολογούν μοντέλα για πολλές αγορές
Η παραγωγή της έχει φτάσει κατά καιρούς να αντιστοιχεί σε εκατοντάδες χιλιάδες αυτοκίνητα ετησίως, ένα νούμερο τεράστιο για πληθυσμό μόλις 5,4 εκατ.
Και εδώ βρίσκεται η ουσία: η Σλοβακία δεν έγινε ισχυρή επειδή έχει πολλά εργοστάσια — έγινε ισχυρή επειδή όλη της η οικονομία “κουμπώθηκε” πάνω στην αυτοκινητοβιομηχανία.
Το γεωγραφικό πλεονέκτημα: στην καρδιά της Ευρώπης
Η Σλοβακία βρίσκεται κυριολεκτικά στο «σταυροδρόμι»:
- κοντά στη Γερμανία
- δίπλα στην Τσεχία και την Αυστρία
- σε μικρή ακτίνα από Πολωνία και Ουγγαρία
Αυτή η θέση προσφέρει κάτι κρίσιμο για τις αυτοκινητοβιομηχανίες:
- εφοδιαστική αλυσίδα χαμηλού κόστους
- γρήγορη μεταφορά σε ευρωπαϊκές αγορές
- πρόσβαση σε δίκτυα προμηθευτών και εξαρτημάτων
Η χώρα μετατράπηκε σε βιομηχανική “γραμμή παραγωγής” της Κεντρικής Ευρώπης, μέσα στο πλαίσιο της Ε.Ε.
Το μεγάλο στοίχημα μετά το 1993: από “νέα χώρα” σε βιομηχανικό μαγνήτη
Η Σλοβακία ανεξαρτητοποιήθηκε το 1993 μετά το «βελούδινο διαζύγιο» με την Τσεχία.
Στην αρχή είχε περιορισμένες δυνατότητες: καμία μεγάλη βιομηχανική παράδοση στις εξαγωγές, μικρό ΑΕΠ, εύθραυστους θεσμούς.
Όμως από τα τέλη της δεκαετίας του ’90 και κυρίως μετά το 2000:
- εφαρμόστηκε επιθετική πολιτική προσέλκυσης ξένων επενδύσεων
- δόθηκαν φορολογικά κίνητρα
- δημιουργήθηκαν βιομηχανικές ζώνες
- βελτιώθηκαν υποδομές και δίκτυα
Η αυτοκινητοβιομηχανία ήταν ο στόχος. Και πέτυχε.
Οι «τέσσερις πυλώνες» που σήκωσαν τη χώρα: VW, Kia, PSA, Jaguar Land Rover
Η Σλοβακία πέτυχε κάτι σπάνιο:
να συγκεντρώσει πολλούς μεγάλους παίκτες σε ένα μικρό κράτος.
Volkswagen (Bratislava)
Το εργοστάσιο της VW στη Μπρατισλάβα θεωρείται ιστορικό «κλειδί» της επιτυχίας, καθώς:
- παράγει/παρήγαγε και SUV υψηλής ζήτησης
- έγινε μέρος των ευρωπαϊκών παραγωγικών δικτύων του ομίλου
Kia (Žilina)
Η Kia έφερε ισχυρή ασιατική παρουσία, αξιοποιώντας:
- εργατικό δυναμικό
- θέση χώρας στην Ε.Ε.
- πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά
Stellantis / PSA (Trnava)
Οι Γάλλοι (Peugeot-Citroën) ενίσχυσαν την πολυκεντρική αυτοκινητο-οικονομία.
Jaguar Land Rover (Nitra)
Η JLR έδωσε μια ακόμη διάσταση:
το premium επίπεδο παραγωγής, που ανέβασε τεχνογνωσία και ποιοτικές προδιαγραφές.
Το μυστικό όπλο: Χαμηλό κόστος εξειδίκευση σταθερότητα
Οι αυτοκινητοβιομηχανίες δεν πάνε όπου να ’ναι.
Η Σλοβακία τους έδωσε:
- χαμηλούς μισθούς (στην αρχική φάση ανάπτυξης)
- καταρτισμένους τεχνίτες και μηχανικούς
- ισχυρή πειθαρχία σε βιομηχανικές διαδικασίες
- πολιτική δέσμευση στο “μοντέλο εξαγωγών”
Και το κυριότερο:
- συμμετοχή στην Ε.Ε.
- υιοθέτηση ευρώ
- θεσμική προβλεψιμότητα για επενδυτές
Από οικονομικό θαύμα… σε εξάρτηση
Όμως εδώ έρχεται η δεύτερη ανάγνωση:
Η Σλοβακία «ανέβηκε» τόσο ψηλά, ώστε κινδυνεύει από την ίδια της την επιτυχία.
Η οικονομία της:
- εξαρτάται υπέρμετρα από τα αυτοκίνητα
- κινδυνεύει από κρίσεις ζήτησης ή τεχνολογικές μεταβάσεις
- επηρεάζεται άμεσα από:
- ύφεση στην Ευρώπη
- ενεργειακές κρίσεις
- ελλείψεις ανταλλακτικών/τσιπ
- νέους κανονισμούς CO₂
Το συμπέρασμα είναι ότι η Σλοβακία, αν και πρώτη στην παραγωγή, βρίσκεται ταυτόχρονα σε θέση ευάλωτη:
Αν “κολλήσει” ο κλάδος του αυτοκινήτου, “κολλάει” το κράτος.
Η νέα πρόκληση: ηλεκτροκίνηση και πράσινη μετάβαση
Ο κόσμος του αυτοκινήτου αλλάζει.
Η ηλεκτροκίνηση σημαίνει:
- λιγότερα μηχανικά μέρη
- νέα αλυσίδα προμηθευτών
- διαφορετικές δεξιότητες εργαζομένων
- ανταγωνισμό από Κίνα
Η Σλοβακία πρέπει να περάσει σε νέο κύκλο:
- επενδύσεις σε μπαταρίες / ηλεκτρικά μοντέλα
- αναβάθμιση ανθρώπινου δυναμικού
- διαφοροποίηση οικονομίας ώστε να μην είναι «μονοκαλλιέργεια»
Υ.Σ:…Το μοντέλο της Σλοβακίας ως “μάθημα” για την Ευρώπη
Η Σλοβακία δεν έγινε πρώτη τυχαία.
Έγινε πρώτη γιατί έπαιξε μεθοδικά το παιχνίδι του 21ου αιώνα:
- έφερε επενδύσεις
- έστησε βιομηχανικό πυρήνα
- μπήκε δυναμικά στην αλυσίδα παραγωγής της Ευρώπης
Όμως τώρα έρχεται η δυσκολότερη φάση:
να μετατραπεί από χώρα «εργοστάσιο» σε χώρα καινοτομίας, σε χώρα που θα μπορεί να σταθεί δυνατή και στην εποχή των EVs, του software και της αυτοματοποίησης.
Γιατί στην παγκόσμια οικονομία, δεν αρκεί να είσαι πρώτος.
Πρέπει να μπορείς και να μείνεις.