Οικονομία σε ασφυξία.Όταν το κόστος ζωής γίνεται ατομική τιμωρία
Η οικονομία μπορεί να αποτυπώνεται σε δείκτες, πλεονάσματα και μακροοικονομικές αναλύσεις.
Η καθημερινότητα, όμως, αποτυπώνεται αλλιώς: στο ταμείο του σούπερ μάρκετ, στο ράφι που αδειάζει, στον οικογενειακό προϋπολογισμό που δεν βγαίνει.
Και εκεί η εικόνα είναι καθαρή και σκληρή.
Παρά τις εξαγγελίες, τα «καλάθια», τις παρεμβάσεις και τους ελέγχους, το κόστος ζωής παραμένει δυσβάσταχτο. Οι καταναλωτές καλούνται να σηκώσουν στις πλάτες τους ένα βάρος που δεν αντιστοιχεί ούτε στους μισθούς ούτε στις αντοχές τους.
Τα πρόστιμα που επιβεβαιώνουν δεν λύνουν το πρόβλημα
Οι πρόσφατες επιβολές προστίμων σε μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ και εταιρείες τροφίμων για υπέρβαση του επιτρεπτού περιθωρίου κέρδους δεν αποτελούν απόδειξη επιτυχούς ελέγχου της αγοράς.
Αποτελούν έμμεση παραδοχή ότι η ακρίβεια δεν είναι μόνο «εισαγόμενη», ούτε τυχαία.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία:
• Επιβλήθηκαν πρόστιμα άνω του 1 εκατ. ευρώ για πρακτικές αισχροκέρδειας σε βασικά προϊόντα καθημερινής κατανάλωσης.
• Οι έλεγχοι εντόπισαν αυξήσεις τιμών που δεν δικαιολογούνταν από αντίστοιχη αύξηση κόστους.
• Μεταξύ των εταιρειών που τιμωρήθηκαν περιλαμβάνονται γνωστές αλυσίδες, καθώς και μεγάλες πολυεθνικές του κλάδου τροφίμων.
Τα ποσά είναι υψηλά σε απόλυτους αριθμούς.
Αλλά το ερώτημα παραμένει: για ποιον;
Όταν το πρόστιμο έρχεται αφού ο καταναλωτής έχει ήδη πληρώσει
Το πρόβλημα δεν είναι αν επιβλήθηκαν πρόστιμα.
Είναι πότε και πώς.
Οι καταναλωτές:
• Πλήρωσαν τις αυξημένες τιμές επί μήνες,
• Απορρόφησαν το κόστος χωρίς καμία αντιστάθμιση, και ενημερώθηκαν εκ των υστέρων ότι «διαπιστώθηκαν παραβάσεις
Με απλά λόγια, η ακρίβεια πληρώθηκε κανονικά.
Το πρόστιμο ήρθε μετά και δεν επιστράφηκε ποτέ στην κοινωνία.
Έτσι, η κύρωση μετατρέπεται σε κόστος λειτουργίας για τις επιχειρήσεις και όχι σε πραγματικό μηχανισμό προστασίας των νοικοκυριών.
Η ακρίβεια δεν είναι φυσικός νόμος
Η επίμονη επίκληση της «διεθνούς συγκυρίας» λειτουργεί πλέον ως βολικό άλλοθι.
Όταν όμως:
• Οι τιμές παραμένουν υψηλές ακόμη και όταν τα κόστη αποκλιμακώνονται,
• Τα περιθώρια κέρδους ξεπερνούν τα θεσπισμένα όρια,
• Η αγορά συγκεντρώνεται σε λίγους ισχυρούς παίκτες,
Δεν μιλάμε για συγκυριακή κρίση.
Μιλάμε για δομικό πρόβλημα και για επιλογές ανοχής.
Έλεγχοι χωρίς βάθος, αγορά χωρίς φόβο
Οι μηχανισμοί εποπτείας, όσο κι αν ενισχύονται θεσμικά από το Υπουργείο Ανάπτυξης και τη ΔΙΜΕΑ, δεν αρκούν όταν:
• οι έλεγχοι είναι αποσπασματικοί,
• τα στοιχεία δεν δημοσιοποιούνται με πλήρη διαφάνεια,
• δεν υπάρχει ουσιαστικός κίνδυνος απώλειας αγοράς για τους παραβάτες.
Χωρίς πραγματικό αποτρεπτικό πλαίσιο, τα πρόστιμα δεν αλλάζουν συμπεριφορές.
Απλώς εγγράφονται στα λογιστικά φύλλα.
Ο καταναλωτής ως μόνιμος χρηματοδότης
Στη σημερινή οικονομική πραγματικότητα, ο ρόλος του καταναλωτή μοιάζει μονοδιάστατος:
να πληρώνει.
Πληρώνει την ακρίβεια,
πληρώνει την «ανάπτυξη»,
πληρώνει τα πλεονάσματα,
πληρώνει και τα λάθη δεκαετιών.
Χωρίς ουσιαστική προστασία, χωρίς πραγματικές επιλογές, χωρίς διαπραγματευτική δύναμη.
Το ερώτημα που μένει ανοιχτό
Η οικονομική πολιτική δεν κρίνεται από ανακοινώσεις και πρόστιμα μετά την πράξη.
Κρίνεται από το αν ο πολίτης μπορεί να ζήσει χωρίς να μετρά διαρκώς τι θα στερηθεί.
Και το ερώτημα παραμένει πιεστικό:
Θα συνεχίσει ο καταναλωτής να λειτουργεί ως απορροφητής κάθε κόστους ή θα υπάρξει επιτέλους μια πολιτική που θα βάζει όρια στην αγορά πριν ο λογαριασμός φτάσει στο ταμείο;
Γιατί όσο τα πρόστιμα έρχονται μετά,
η ακρίβεια δεν τιμωρείται.
Απλώς… έχει ήδη πληρωθεί.