Η μη επαναφορά των Δώρων Χριστουγέννων, Πάσχα και του επιδόματος αδείας στο Δημόσιο δεν αποτελεί απλώς μια τρέχουσα πολιτική επιλογή.
Συνιστά τη θεσμική παγίωση μιας μνημονιακής αδικίας, που επιβλήθηκε στα χρόνια της κρίσης υπό την εποπτεία της τρόικας και έκτοτε δεν αποκαταστάθηκε ποτέ.
Η επίκληση δημοσιονομικών περιορισμών λειτουργεί σήμερα ως δικαιολογητικό σχήμα, όχι ως εξήγηση. Τα μέτρα αυτά δεν θεσπίστηκαν ως μεταρρυθμίσεις με κοινωνικό ισοδύναμο· επιβλήθηκαν ως έκτακτες περικοπές σε καθεστώς οικονομικού εξαναγκασμού, με ρητή τότε διαβεβαίωση ότι θα ήταν προσωρινές.
Ο ρόλος του Συμβούλιο της Επικρατείας
Το Συμβούλιο της Επικρατείας, ως ανώτατο διοικητικό δικαστήριο, κλήθηκε να κρίνει τη συνταγματικότητα και όχι τη δικαιοσύνη της μη επαναφοράς των δώρων. Και αυτή η διάκριση είναι κρίσιμη.
Η κρίση του ΣτΕ δεν αίρει ούτε απαλύνει τη μνημονιακή αδικία· επικυρώνει νομικά μια πολιτική επιλογή που έχει ήδη ληφθεί.
Δεν αποφάσισε ότι η κατάργηση των δώρων ήταν δίκαιη ή κοινωνικά ανεκτή. Αποφάνθηκε ότι, υπό το ισχύον θεσμικό και δημοσιονομικό πλαίσιο, το κράτος δεν υποχρεούται να αποκαταστήσει μια απώλεια που το ίδιο είχε χαρακτηρίσει “προσωρινή”.
Έτσι, η ευθύνη μεταφέρεται ακέραιη εκεί όπου ανήκει:
Στο πολιτικό σύστημα, το οποίο επέλεξε να μετατρέψει μια έκτακτη μνημονιακή περικοπή σε μόνιμο καθεστώς, με τη νομιμοποίηση –αλλά όχι τη δικαίωση– της δικαστικής κρίσης.
Το ΣτΕ έθεσε τα νομικά όρια.
Η Πολιτεία, όμως, είναι εκείνη που ορίζει το όριο της δικαιοσύνης
Ιστορικό βάθος: Δικαίωμα με ρίζες στην εργατική ιστορία
Ο 13ος και ο 14ος μισθός στη μορφή των δώρων και του επιδόματος αδείας– αποτελούν ιστορική θεσμική κατάκτηση του ελληνικού εργατικού δικαίου.
Καθιερώθηκαν σταδιακά από τις αρχές του 20ού αιώνα, έπειτα από μακρούς εργατικούς αγώνες, απεργίες και κοινωνικές συγκρούσεις, σε μια εποχή όπου η εργασία στερούνταν στοιχειώδους προστασίας.
Ο σκοπός τους δεν ήταν η επιβράβευσή, αλλά η εξασφάλιση ετήσιου εισοδήματος που να καλύπτει πραγματικές κοινωνικές ανάγκες: εορτές, οικογένεια, ανάπαυση, αναπαραγωγή της εργατικής δύναμης.
Για δεκαετίες αποτέλεσαν δομικό στοιχείο του μισθού, όχι συμπλήρωμα.
Η μνημονιακή απαγόρευση και η παγίωση της ανισότητας
Με την έλευση των μνημονίων, τα δώρα στο Δημόσιο καταργήθηκαν οριζόντια, χωρίς κοινωνική διαβάθμιση, χωρίς πρόνοια για χαμηλόμισθους, χωρίς μεταβατικό στάδιο. Ήταν μία από τις σκληρότερες παρεμβάσεις της τρόικας στο ελληνικό μισθολογικό σύστημα.
Η αδικία είναι σαφής:
- Η περικοπή επιβλήθηκε ως έκτακτο μέτρο,
- Η οικονομία έκτοτε εξήλθε των μνημονίων,
- Το πρωτογενή πλεονάσματα επανήλθαν, αλλά η απώλεια παρέμεινε μόνιμη.
Στον ιδιωτικό τομέα, τα δώρα διατηρήθηκαν ως νομική υποχρέωση έστω και αναλογικά.
Στον δημόσιο, καταργήθηκαν πλήρως. Η ανισότητα αυτή δεν αποκαταστάθηκε ποτέ, ούτε με μόνιμες αυξήσεις αντίστοιχου ύψους.
Δικαίωμα που αφαιρέθηκε, όχι παροχή που ζητείται.Πολιτειακή ευθύνη, όχι εργασιακό προνόμιο
Η συζήτηση δεν αφορά «προνόμια» ούτε αντιπαράθεση Δημοσίου Ιδιωτικού.
Αφορά θεσμική συνέπεια και κράτος δικαίου. Όταν ένα δικαίωμα αφαιρείται υπό καθεστώς επιτροπείας και δεν αποκαθίσταται μετά τη λήξη της, τότε το πρόβλημα δεν είναι δημοσιονομικό· είναι πολιτειακό.
Η επίκληση της δημοσιονομικής σταθερότητας, χωρίς αποτίμηση των κοινωνικών απωλειών, μετατρέπει την κρίση σε μόνιμο μηχανισμό συμπίεσης της εργασία
Τι φοβάται πραγματικά η κυβέρνηση
Η κυβέρνηση δεν φοβάται τα δώρα ως δημοσιονομικό μέγεθος.
Φοβάται ότι αν αναγνωρίσει πως η κατάργηση του 13ου και 14ου μισθού στο Δημόσιο ήταν μνημονιακή αδικία, τότε ανοίγει αναπόφευκτα η συζήτηση για αποκατάσταση εισοδήματος, όχι μόνο για μία κατηγορία εργαζομένων αλλά για το σύνολο της εργασίας.
Φοβάται ότι θα καταρρεύσει το αφήγημα της «οριστικότητας» των περικοπών της τρόικας. Και μαζί του, η λογική ότι τα έκτακτα μέτρα μπορούν να μετατραπούν σε μόνιμο καθεστώς.
Γι’ αυτό το όχι είναι απόλυτο.
Όχι επειδή δεν υπάρχει ανάγκη.
Αλλά επειδή υπάρχει πολιτικό κόστος.
Και αυτό, όσο κι αν αποφεύγεται να ειπωθεί, είναι ο πραγματικός φόβος.
Υ.Σ:..Η συζήτηση για τα δώρα δεν αφορά το παρελθόν. Αφορά το θεσμικό παρόν και το κοινωνικό μέλλον.
Όταν έκτακτες περικοπές, επιβεβλημένες σε συνθήκες επιτροπείας, μετατρέπονται σε μόνιμη κανονικότητα, τότε δεν μιλάμε απλώς για δημοσιονομική πολιτική. Μιλάμε για αναθεώρηση της σχέσης κράτους και εργασίας.
Η μη αποκατάσταση των δώρων δεν είναι ουδέτερη επιλογή. Είναι πολιτική στάση απέναντι σε δικαιώματα που κατακτήθηκαν ιστορικά και αφαιρέθηκαν βίαια. Και όσο αυτή η αφαίρεση βαφτίζεται «ρεαλισμός», τόσο εδραιώνεται η ιδέα ότι η εργασία μπορεί να προσαρμόζεται διαρκώς προς τα κάτω, χωρίς όριο και χωρίς επιστροφή.
Το πραγματικό ερώτημα δεν είναι αν αντέχει ο προϋπολογισμός.
Είναι αν αντέχει η θεσμική αξιοπιστία της Πολιτείας να συνυπάρχει με μόνιμες αδικίες.
Και σε αυτό το ερώτημα, η απάντηση δεν μπορεί να δοθεί με ένα ακόμη «όχι».