Η απόφαση της European Commission να σταματήσει τη λογιστική αναγνώριση των βιοκαυσίμων σόγιας στους στόχους Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας δεν αποτελεί απλώς τεχνική ερμηνεία ενός κανονισμού. Πρόκειται για επιλογή στρατηγικής κατεύθυνσης.
Η κίνηση εντάσσεται στο πλαίσιο της αναθεώρησης της Renewable Energy Directive (RED III) και βασίζεται στον κανονισμό Delegated Regulation (EU) 2019/807 ο οποίος χαρακτηρίζει ορισμένες πρώτες ύλες ως «High ILUC-risk» λόγω κινδύνου έμμεσης αλλαγής χρήσης γης (Indirect Land Use Change ILUC).
Με απλά λόγια:
Η Ευρώπη δεν αρκείται πλέον στην προέλευση ενός καυσίμου. Εξετάζει το πλήρες περιβαλλοντικό του αποτύπωμα από το χωράφι μέχρι το ρεζερβουάρ.
Αυτό μεταβάλλει τις παγκόσμιες ροές κεφαλαίου.
Η Παγκόσμια Γεωγραφία της Σόγιας
Η σόγια είναι το σημαντικότερο ελαιούχο προϊόν παγκοσμίως και θεμέλιο τόσο της αγοράς ζωοτροφών όσο και του βιοντίζελ.
Οι κυρίαρχοι παίκτες:
• Brazil: ~155–160 εκατ. τόνοι ετησίως
• United States: ~110–120 εκατ. τόνοι
• Argentina: ~45–50 εκατ. τόνοι
• China: ~20 εκατ. τόνοι
• India: ~12–13 εκατ. τόνοι
Η Βραζιλία έχει αναδειχθεί σε απόλυτο εξαγωγικό γίγαντα. Η Κίνα αποτελεί τον μεγαλύτερο εισαγωγέα.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι μεγάλος παραγωγός, αλλά αποτελεί σημαντική αγορά για σογιέλαιο που χρησιμοποιείται σε βιοντίζελ.
Όταν η Ευρώπη αλλάζει τους κανόνες μέτρησης, αλλάζει τη διεθνή εξίσωση.
Η Ευρωπαϊκή Στρατηγική: Από τη Βιωσιμότητα στη Ρυθμιστική Ισχύ
Η απομάκρυνση της σόγιας από τους στόχους ΑΠΕ δεν απαγορεύει την εμπορία της.
Αφαιρεί όμως το ρυθμιστικό της πλεονέκτημα.
Η Ε.Ε. επιχειρεί
• Μείωση του περιβαλλοντικού της «εισαγόμενου» αποτυπώματος
• Περιορισμό σύνδεσης καλλιεργειών με αποψίλωση (ιδίως Αμαζόνιος)
• Ενίσχυση προηγμένων βιοκαυσίμων (waste-based fuels)
Η πολιτική αυτή συνδέεται με:
• Τον Κανονισμό Αποψίλωσης (EUDR)
• Το σχέδιο RePowerEU
• Την ευρύτερη Πράσινη Συμφωνία
Η Ε.Ε. χρησιμοποιεί τη ρυθμιστική της ισχύ για να διαμορφώσει διεθνή πρότυπα.
Όμως κάθε ρυθμιστική πράξη έχει γεωοικονομικό κόστος.
Λατινική Αμερική: Οικονομική Πίεση και Γεωπολιτική Αναδιάταξη
Για τη Βραζιλία και την Αργεντινή, η Ευρωπαϊκή αγορά ήταν σταθερός αγοραστής σογιέλαιου για βιοντίζελ.
Η μείωση ζήτησης μπορεί να οδηγήσει σε:
• Πίεση τιμών διεθνώς
• Στροφή εξαγωγών προς Κίνα και Ινδία
• Ενίσχυση διμερών συμφωνιών εκτός Ε.Ε.
- Η συζήτηση αγγίζει και τη συμφωνία EU–Mercosur Trade Agreement.
Στη Νότια Αμερική, αρκετοί βλέπουν την Ευρωπαϊκή πράσινη πολιτική ως μηχανισμό εμπορικού φιλτραρίσματος.
Μαύρη Θάλασσα: Ο Σιωπηρός Κερδισμένος;
Η Ukraine είναι κορυφαίος εξαγωγέας ηλιελαίου.
Η Russia παραμένει βασικός παίκτης σε σιτάρι και ηλιόσπορο.
Αν η Ευρώπη στραφεί προς ηλιέλαιο και ελαιοκράμβη:
• Ενισχύεται η σημασία της Μαύρης Θάλασσας
• Αναδιαμορφώνονται ναυτιλιακές ροές
• Μεταβάλλονται τα γεωπολιτικά βάρη στην αγροτική παραγωγή
Ο πόλεμος δημιουργεί ρίσκο, αλλά ταυτόχρονα αυξάνει τη στρατηγική σημασία της περιοχής.
Η Αλυσιδωτή Επίδραση στα Σιτηρά
Η σόγια αποτελεί βασική ζωοτροφή.Αν η ζήτηση για βιοκαύσιμα μειωθεί:
• Περισσότερη παραγωγή κατευθύνεται σε ζωοτροφές
• Οι αγρότες επανεξετάζουν καλλιεργητικές επιλογές
• Επηρεάζονται τιμές καλαμποκιού και σίτου
Ο FAO και το USDA ήδη παρακολουθούν τις επιπτώσεις.
Η ενεργειακή πολιτική αγγίζει την επισιτιστική ασφάλεια.
Η Ελληνική Διάσταση
Η Ελλάδα, ως εισαγωγέας πρώτων υλών και ναυτιλιακή δύναμη, επηρεάζεται διπλά.
Ενεργειακά:
• Αυξάνεται η ανάγκη για ελαιοκράμβη και used cooking oil
• Πιθανή αύξηση κόστους blending στο ντίζελ
Αγροτικά:
• Έμμεσες επιπτώσεις στις ζωοτροφές
• Πίεση στην κτηνοτροφία
Ναυτιλία:
• Αλλαγή ροών αγροτικών φορτίων
• Ενίσχυση διαδρομών Μαύρης Θάλασσας
• Πιθανή αύξηση μεταφορών από Καναδά και Αυστραλία
Η συμμόρφωση με την ευρωπαϊκή πολιτική έχει κόστος, αλλά και ευκαιρίες διαφοροποίησης.
Υ.Σ:…Το Μεγάλο Στρατηγικό Ερώτημα
Η πράσινη μετάβαση είναι οικολογική αναγκαιότητα αλλά δεν είναι γεωπολιτικά ουδέτερη.
Η Ευρώπη:
• Θέτει πρότυπα
• Μετακινεί αξία
• Επηρεάζει εμπορικά ισοζύγια
• Διαμορφώνει νέες συμμαχίες
Η Λατινική Αμερική στρέφεται περισσότερο προς Ασία.
Η Μαύρη Θάλασσα αποκτά νέο βάρος.
Η Κίνα ενισχύει τη διαπραγματευτική της ισχύ ως βασικός αγοραστής.
Στον 21ο αιώνα, η πράσινη πολιτική δεν είναι μόνο κλιματική στρατηγική.
Είναι εργαλείο ανακατανομής ισχύος.
Η Απόφαση της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Η Ευρωπαϊκή Ένωση, μέσω της European Commission, προχωρά στη σταδιακή απομάκρυνση των βιοκαυσίμων που χαρακτηρίζονται ως «υψηλού κινδύνου έμμεσης αλλαγής χρήσης γης» (High ILUC-risk) από τους στόχους Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας έως το 2030.
Η απόφαση εδράζεται:
• Στην αναθεώρηση της Renewable Energy Directive (RED III)
• Στον Κατ’ Εξουσιοδότηση Κανονισμό Delegated Regulation (EU) 2019/807
Σύμφωνα με το ισχύον πλαίσιο, οι πρώτες ύλες που συνδέονται με σημαντική επέκταση καλλιεργειών σε περιοχές αποψίλωσης – όπως στην περίπτωση της σόγιας σε τμήματα της Νότιας Αμερικής – δεν μπορούν πλέον να προσμετρώνται στους εθνικούς στόχους ΑΠΕ.
Η εφαρμογή προβλέπει:
• Πάγωμα του επιλέξιμου όγκου στο επίπεδο κατανάλωσης του 2019
• Σταδιακή μείωση έως τον πλήρη μηδενισμό της συνεισφοράς τους έως το 2030
Η νομική βάση της απόφασης είναι διαθέσιμη μέσω των επίσημων πηγών της Ευρωπαϊκής Ένωσης:
Renewable Energy Directive (RED / RED III)
https://energy.ec.europa.eu/topics/renewable-energy/renewable-energy-directive-targets-and-rules_en
Delegated Regulation (EU) 2019/807 – High ILUC-risk feedstocks
https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX:32019R0807
Η εξέλιξη εντάσσεται στο ευρύτερο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας και της στρατηγικής ενεργειακής μετάβασης της Ε.Ε., σηματοδοτώντας αυστηρότερη σύνδεση μεταξύ ενεργειακής πολιτικής και περιβαλλοντικής βιωσιμότητας.
Χρονολόγιο Θεσμικής Εξέλιξης (2018–2030)
2018 – Υιοθέτηση της αναθεωρημένης Οδηγίας RED II με πρόβλεψη για αξιολόγηση ILUC κινδύνου.
2019 – Έκδοση του Κανονισμού (EU) 2019/807 που ορίζει τα κριτήρια χαρακτηρισμού πρώτων υλών υψηλού κινδύνου αποψίλωσης.
2020–2022 – Πάγωμα της συνεισφοράς των High ILUC-risk βιοκαυσίμων στα επίπεδα κατανάλωσης του 2019.
2023 – Αναθεώρηση στο πλαίσιο RED III με ενίσχυση στόχων ΑΠΕ και αυστηροποίηση βιωσιμότητας.
2025–2029 – Σταδιακή μείωση της συνεισφοράς βιοκαυσίμων υψηλού κινδύνου.
2030 – Πλήρης παύση προσμέτρησης των High ILUC-risk πρώτων υλών στους εθνικούς στόχους ΑΠΕ.