Σήμερα, ο Πρωθυπουργός και ο Κυβερνητικός Εκπρόσωπος άνοιξαν μια συζήτηση για το ασυμβίβαστο μεταξύ υπουργικής και βουλευτικής ιδιότητας και για τη μείωση του αριθμού των βουλευτών.
Δεν πρόκειται για μια ακόμη πολιτική εξαγγελία που περνά και χάνεται.
Αντιθέτως, αγγίζει τον ίδιο τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί το πολιτικό μας σύστημα και επαναφέρει ένα θεμελιώδες ερώτημα.
Θέλουμε μια πιο καθαρή διάκριση εξουσιών ή παραμένουμε στο γνώριμο μοντέλο όπου η εκτελεστική και η νομοθετική εξουσία αλληλοεπικαλύπτονται;
Η αναφορά στο γαλλικό μοντέλο δεν είναι τυχαία. Σε χώρες όπως η Γαλλία, ο υπουργός δεν είναι ταυτόχρονα βουλευτής.
Παραιτείται από την έδρα του και αφοσιώνεται πλήρως στα κυβερνητικά του καθήκοντα.
Ένα τέτοιο σύστημα υπόσχεται μεγαλύτερη θεσμική καθαρότητα, λιγότερες συγκρούσεις ρόλων και ενδεχομένως πιο αποτελεσματική διακυβέρνηση.
Οι υπουργοί μπορούν να επικεντρωθούν στο έργο και στη στρατηγική τους χωρίς να επηρεάζονται από άμεσες εκλογικές πιέσεις.
Όμως η Ελλάδα δεν είναι Γαλλία. Η πολιτική μας κουλτούρα βασίζεται στην άμεση λαϊκή νομιμοποίηση των υπουργών μέσω της εκλογής τους.
Κάθε αλλαγή δεν είναι απλώς τεχνική, αλλά βαθιά πολιτική και αγγίζει τις σχέσεις εμπιστοσύνης μεταξύ πολιτών και εκπροσώπων τους.
Οι Έλληνες πολίτες συνηθίζουν να βλέπουν τους βουλευτές ως άμεσους φορείς των αιτημάτων τους και η αφαίρεση αυτής της δυνατότητας θα απαιτήσει πειστικά επιχειρήματα και ισχυρή πολιτική βούληση.
Το ίδιο ισχύει και για τη μείωση του αριθμού των βουλευτών. Στην πράξη, μια τέτοια κίνηση απαιτεί επαναχάραξη εκλογικών περιφερειών, αλλαγές στην αντιπροσώπευση και κυρίως πολιτικό θάρρος.
Όσο απλό κι αν ακούγεται ως σύνθημα, σημαίνει λιγότερες έδρες, διαφορετικές ισορροπίες και πιθανές αντιδράσεις, ιδιαίτερα από τα κόμματα και τον μηχανισμό που στηρίζει την τωρινή δομή.
Το πολιτικό σύστημα έχει μάθει να λειτουργεί με τους ίδιους κανόνες για δεκαετίες, και κάθε παρέκκλιση προκαλεί τριβές.
Και κάπου εδώ προκύπτει το κρίσιμο ερώτημα. Γιατί όλα αυτά τοποθετούνται χρονικά μετά τις εκλογές του 2027;
Η απάντηση είναι εν μέρει θεσμική. Η συνταγματική αναθεώρηση στην Ελλάδα απαιτεί δύο Βουλές και συγκεκριμένες πλειοψηφίες.
Ως εκ τούτου πρόκειται για μια διαδικασία που εκ των πραγμάτων εκτείνεται σε βάθος χρόνου. Δεν μπορεί να ολοκληρωθεί άμεσα ούτε να εφαρμοστεί από τη μία μέρα στην άλλη.
Ωστόσο, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν θα μπορούσε να έχει ξεκινήσει νωρίτερα. Η συζήτηση μπορεί να ανοίγει τώρα όχι για άμεσες αλλαγές, αλλά για να καλλιεργήσει ένα αφήγημα μεταρρύθμισης, να δοκιμάσει αντιδράσεις ή να προετοιμάσει σταδιακά την κοινή γνώμη. Μπορεί επίσης να έχει και επικοινωνιακή στόχευση, μεταθέτοντας το ουσιαστικό αποτέλεσμα στο μέλλον.
Η συζήτηση δεν είναι ουδέτερη. Χωρίς συγκεκριμένα βήματα, μένει στα λόγια. Απαιτούνται πρωτοβουλίες, διαβούλευση και προσπάθεια συναίνεσης για να αποκτήσει βάθος και προοπτική. Προσωπικά, θεωρώ σημαντικό να ανοίγουμε τέτοιες συζητήσεις έγκαιρα και με ειλικρίνεια, ώστε οι πολίτες να κατανοούν τις επιλογές και τις προκλήσεις του πολιτικού συστήματος. Αλλιώς, κινδυνεύει να μείνει ένα ακόμη ωραίο σχέδιο που δεν έφτασε ποτέ στην πράξη.
Τελικά, το ερώτημα που μένει να αιωρείται δεν είναι αν οι αλλαγές είναι εφικτές. Είναι αν υπάρχει η πολιτική βούληση να προχωρήσουν πραγματικά. Ή μήπως ανοίγουμε μια συζήτηση σήμερα, γνωρίζοντας ότι θα μείνει… για μετά το 2027;
Σπύρος Παππάς
Πολίτης Μαραθώνα