Στα νερά του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου συντελείται μια βαθιά, αθόρυβη μεταβολή. Η εικόνα της Μεσογείου ως σχετικά σταθερής και προβλέψιμης θάλασσας υποχωρεί, καθώς το θαλάσσιο οικοσύστημα επαναδιαμορφώνεται από την είσοδο νέων ειδών και την αλλαγή των κλιματικών συνθηκών.
Στο επίκεντρο αυτής της διαδικασίας βρίσκεται ο λαγοκέφαλος, γνωστός επιστημονικά ως Lagocephalus sceleratus, ένα είδος που έχει πλέον καθιερωθεί ως σύμβολο της λεγόμενης Λεσσεψιανής μετανάστευσης.
Η πολιτεία, επιχειρώντας να περιορίσει τη ζημιά, έχει θεσπίσει οικονομική αποζημίωση 5,33 ευρώ ανά κιλό για την αλίευσή του, μετατρέποντας τους ψαράδες σε ενεργούς συλλέκτες ενός εισβολικού πληθυσμού. Ωστόσο, το μέτρο αυτό αποτυπώνει περισσότερο τη διαχείριση μιας ήδη εξελισσόμενης κρίσης παρά την πρόληψή της.
Η Διώρυγα του Σουέζ έχει εξελιχθεί σε σταθερή βιολογική πύλη μεταξύ Ερυθράς Θάλασσας και Μεσογείου.
Το φαινόμενο της Λεσσεψιανής μετανάστευσης δεν είναι πλέον σποραδικό, αλλά συνεχές και εντεινόμενο.
Είδη που εισέρχονται δεν παραμένουν προσωρινά. Εγκαθίστανται και δημιουργούν νέους πληθυσμούς, μεταβάλλοντας τη σύνθεση των θαλάσσιων κοινοτήτων.
Η παρουσία του λαγοκέφαλου δεν είναι μεμονωμένη περίπτωση.
Μαζί του έχουν ήδη εμφανιστεί και εδραιωθεί.
• Το λεοντόψαρο Pterois miles
• Διάφορα είδη κουνελόψαρων
• Μπλε καβούρια σε παράκτιες περιοχές
• Πλήθος τροπικών ψαριών που εντάσσονται σταδιακά στο τοπικό περιβάλλον
Η εικόνα που προκύπτει δεν είναι αυτή μεμονωμένων «εισβολών», αλλά μιας σταδιακής ανακατανομής της θαλάσσιας ζωής.
Η κλιματική αλλαγή λειτουργεί ως καθοριστικός επιταχυντής της διαδικασίας. Η αύξηση της θερμοκρασίας των νερών διευκολύνει την επιβίωση τροπικών ειδών
περιορίζει τη βιωσιμότητα ψυχρόφιλων οργανισμών
ενισχύει την αναπαραγωγή των εισβολικών πληθυσμών.
Η Μεσόγειος μετατρέπεται σταδιακά σε ένα θερμότερο και οικολογικά διαφορετικό περιβάλλον από εκείνο που ιστορικά γνωρίζαμε.
Το πιο κρίσιμο στοιχείο δεν είναι η εμφάνιση νέων ειδών, αλλά η σταθεροποίησή τους.
Σε πολλές περιοχές παρατηρείται.
• Υποχώρηση παραδοσιακών εμπορικών ειδών
• Αύξηση ανθεκτικών εισβολικών πληθυσμών
• Αναδιάταξη της τροφικής αλυσίδας
Η Μεσόγειος δεν εμπλουτίζεται απλώς αναδομείται.
Για την παράκτια αλιεία, η αλλαγή αυτή έχει ήδη πρακτικές συνέπειες.
Οι ψαράδες αντιμετωπίζουν.
• Φθορά εξοπλισμού από τον λαγοκέφαλο
• Μείωση παραδοσιακών αλιευμάτων
• Εμφάνιση νέων, και συχνά επικίνδυνων ειδών.
Το μέτρο της οικονομικής αποζημίωσης στην Κρήτη και στο Νότιο Αιγαίο. λειτουργεί ως προσωρινή ανάσα, αλλά δεν ανατρέπει τη γενικότερη τάση μετασχηματισμού του θαλάσσιου περιβάλλοντος.
Η Μεσόγειος βρίσκεται σε φάση οικολογικής μετάβασης που εξελίσσεται σε βάθος χρόνου και δύσκολα αντιστρέφεται σε ανθρώπινη κλίμακα.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά για συνδυασμό γεωγραφικών και κλιματικών παραγόντων που δρουν ταυτόχρονα.
Το αποτέλεσμα είναι μια θάλασσα που δεν χάνει απλώς ισορροπίες, αλλά διαμορφώνει νέες.
Υ.Γ. Ο λαγοκέφαλος αποτελεί το πιο ορατό σημάδι μιας ευρύτερης διαδικασίας που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη.
Η Μεσόγειος δεν δέχεται απλώς εισβολές ειδών μετασχηματίζει τη βιολογική της ταυτότητα.
Όμως ένα μέρος της σημερινής κρίσης έχει και ανθρώπινη διάσταση. Η πολιτεία άργησε σημαντικά να αναγνωρίσει το μέγεθος του προβλήματος και να λάβει ουσιαστικά μέτρα πρόληψης και περιορισμού.
Ακόμη και τώρα, η εφαρμογή του μέτρου οικονομικής αποζημίωσης περιορίζεται κυρίως στην Κρήτη και στο Νότιο Αιγαίο, την ώρα που η εξάπλωση των εισβολικών ειδών δεν γνωρίζει διοικητικά όρια και επηρεάζει ευρύτερα το Ελληνικό θαλάσσιο οικοσύστημα.
Το κρίσιμο ερώτημα πλέον δεν αφορά μόνο το τι ακόμη θα περάσει από τη Διώρυγα του Σουέζ, αλλά και αν θα κινηθούμε έγκαιρα απέναντι στις επόμενες οικολογικές ανατροπές ή αν, για ακόμη μία φορά, θα τρέχουμε πίσω από τις εξελίξεις