Η κρίση στη Βενεζουέλα δεν είναι απλώς το αποτέλεσμα εσωτερικής κακοδιαχείρισης.
Είναι και το αποτύπωμα ενός γεωπολιτικού παιγνίου, στο οποίο μεγάλες δυνάμεις επένδυσαν σε καθεστώτα, όχι σε κοινωνίες.
Η αποδυνάμωση του καθεστώτος του Νικολάς Μαδούρο προκαλεί κραδασμούς πέρα από τα σύνορα της χώρας. Ρωσία και Κίνα βλέπουν την επιρροή τους να περιορίζεται, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες επανεμφανίζονται δυναμικά σε μια περιοχή στρατηγικής σημασίας.
Όμως το ουσιώδες ερώτημα παραμένει:
Ποιοι στήριξαν τι και μέχρι πότε;
Ρωσία: σύμμαχος καθεστώτος, όχι κοινωνίας
Για τη Ρωσία, η Βενεζουέλα υπήρξε επί χρόνια:
- πολιτικό αντίβαρο στις ΗΠΑ,
- αγορά ρωσικών οπλικών συστημάτων,
- σημείο προβολής ισχύος στο δυτικό ημισφαίριο.
Η Μόσχα στήριξε τον Μαδούρο χωρίς όρους, αδιαφορώντας για την κοινωνική κατάρρευση, την πείνα και τη μαζική μετανάστευση. Δεν επένδυσε στη σταθερότητα της χώρας, αλλά στη διατήρηση ενός φιλικού καθεστώτος, ακόμη κι όταν αυτό είχε χάσει κάθε κοινωνική νομιμοποίηση.
Η σημερινή απώλεια ρωσικής επιρροής στη Λατινική Αμερική δεν είναι απλώς γεωπολιτική ήττα:
Είναι το τίμημα μιας πολιτικής που επέλεξε ηγέτες αντί λαών.
Και είναι επίσης η πιο ωμή υπενθύμιση ότι, Όταν ένα καθεστώς καταρρέει, οι «σύμμαχοι» του σπανίως καταρρέουν μαζί του απλώς μετακινούν τα πιόνια τους αλλού.
Κίνα: οικονομική παρουσία, προσαρμοστική στάση
Η Κίνα ακολούθησε διαφορετική στρατηγική. Επένδυσε κυρίως μέσω:
- δανείων,
- ενεργειακών συμφωνιών,
- συμβολαίων πετρελαίου.
Το Πεκίνο αποφεύγει δημόσιες παρεμβάσεις και προσαρμόζεται στις εξελίξεις. Μια αλλαγή εξουσίας σημαίνει για την Κίνα επαναδιαπραγμάτευση, όχι ιδεολογική ήττα. Η κινεζική επιρροή είναι οικονομική — όχι συναισθηματική.
ΗΠΑ: Πίεση και αποτροπή
Για τις Ηνωμένες Πολιτείες, η αποδυνάμωση ενός αντι-αμερικανικού καθεστώτος αποτελεί διπλωματική επιτυχία. Η στρατηγική που συνδέεται με τον Ντόναλντ Τραμπ δεν στόχευσε σε στρατιωτική σύγκρουση, αλλά σε:
- πολιτική απομόνωση,
- νομική πίεση,
- οικονομικό στραγγαλισμό του καθεστώτος.
Δεν έφερε δημοκρατία, αλλά απέτρεψε έναν περιφερειακό πόλεμο και περιόρισε τη γεωπολιτική εμβέλεια της Μόσχας και του Πεκίνου στην περιοχή.
Ο Τραμπ: αδίστακτος ή αποτρεπτικός;
Ο Ντόναλντ Τραμπ λειτούργησε με τη γνωστή του λογική:
Πίεση, απειλή, μηδενική διπλωματική ευγένεια.
Για τους επικριτές του, η στάση του υπήρξε αδίστακτη και μονοδιάστατη.
Για τους υποστηρικτές του, όμως, λειτούργησε καθαρά αποτρεπτικά, σε μια στιγμή όπου η Βενεζουέλα κινδύνευε να μετατραπεί σε πεδίο έμμεσης στρατιωτικής σύγκρουσης μεγάλων δυνάμεων.
Η κίνησή του:
- έκοψε τη δυναμική στρατιωτικής κλιμάκωσης,
- απέτρεψε έναν περιφερειακό πόλεμο,
- άφησε τον Μαδούρο πολιτικά απομονωμένο, χωρίς διεθνή ερείσματα.
Ο Τραμπ δεν έφερε δημοκρατία στη Βενεζουέλα.
Έκλεισε όμως το παράθυρο της σύγκρουσης και περιόρισε τη γεωπολιτική εργαλειοποίηση της χώρας από τρίτους.
Οι πολίτες δεν χαίρονται επειδή «αγαπούν» τις ξένες παρεμβάσεις.
Χαίρονται γιατί τελείωσε ένα αδιέξοδο.
Η Βενεζουέλα δεν γυρίζει σελίδα εύκολα.
Αλλά για πρώτη φορά μετά από χρόνια,
δεν κοιτάζει μόνο προς τα κάτω.
Πώς διαχειριζόταν το κράτος ο Μαδούρο: Παροχές κλειδιά, έλεγχος.
Η εξουσία του Μαδούρο δεν στηρίχθηκε μόνο στην καταστολή.
Στηρίχθηκε και σε ένα κράτος παροχών, όπου το «κοινωνικό» έγινε μηχανισμός επιβίωσης και ταυτόχρονα μηχανισμός ελέγχου.
Τρόφιμα:Το σύστημα CLAP
Η διανομή κουτιών τροφίμων CLAP αποτελεί τον πυρήνα της κρατικής πολιτικής:
- βασικά είδη πρώτης ανάγκης,
- χαμηλό κόστος ή δωρεάν,
- ακανόνιστη και ελεγχόμενη διανομή.
Για εκατομμύρια Βενεζουελάνους, τα κουτιά CLAP δεν είναι συμπλήρωμα εισοδήματος, αλλά προϋπόθεση επιβίωσης.
Σε μια χώρα όπου ο μισθός δεν αρκεί ούτε για το βασικό καλάθι τροφίμων, η τροφή μετατρέπεται σε μηχανισμό ελέγχου.
Υγεία:Δωρεάν στα χαρτιά
Η δημόσια υγεία είναι τυπικά καθολική και δωρεάν. Ωστόσο:
- σοβαρές ελλείψεις φαρμάκων και υλικών,
- αποχώρηση ιατρικού προσωπικού,
- εξάρτηση από ανθρωπιστική βοήθεια.
Η πρόσβαση υπάρχει. Η ποιότητα έχει καταρρεύσει.
Παιδεία:Δικαίωμα χωρίς προοπτική
Η εκπαίδευση παρέχεται χωρίς δίδακτρα σε όλες τις βαθμίδες:
- δημόσια σχολεία και πανεπιστήμια,
- σχολικά γεύματα και υλικά.
Στην πράξη:
- οι μισθοί των εκπαιδευτικών δεν επαρκούν για διαβίωση,
- σχολεία λειτουργούν υποτυπωδώς,
- αυξάνεται η σχολική διαρροή.
Η παιδεία δεν λειτουργεί πλέον ως μοχλός κοινωνικής ανόδου.
Καύσιμα:Το παράδοξο της φθηνότερης βενζίνης
Η βενζίνη παραμένει σχεδόν δωρεάν:
- ισχυρή κρατική επιδότηση,
- σύμβολο του χαμένου πετρελαϊκού πλούτου.
Το αποτέλεσμα είναι ελλείψεις, ουρές και μαύρη αγορά. Η επιδότηση παράγει στρεβλώσεις, όχι ευημερία.
Carnet de la Patria – Παροχή ως εξουσία
Το Carnet de la Patria αποτελεί το ψηφιακό κλειδί πρόσβασης στις παροχές:
- μικρά χρηματικά επιδόματα,
- κουπόνια τροφίμων και ενέργειας,
- πλήρης κρατικός έλεγχος των δικαιούχων.
Η κοινωνική πολιτική συνδέεται άμεσα με την πολιτική συμπεριφορά.
Φτώχεια:Οι αριθμοί πίσω από το σύστημα
- Συνολική φτώχεια: 80–90%
- Ακραία φτώχεια: 50–60%
- Κατώτατος μισθός: καλύπτει ελάχιστο ποσοστό βασικών αναγκών
- Η πλειονότητα των εργαζομένων είναι εργαζόμενοι φτωχοί
Η επιβίωση βασίζεται:
- στις παροχές,
- στα εμβάσματα,
- στην άτυπη οικονομία.
Κοινωνικές συνέπειες
- Υποσιτισμός
- Μαζική μετανάστευση (άνω των 7 εκατ.)
- Διάλυση μεσαίας τάξης
- Απόλυτη εξάρτηση από το κράτος
Στη Βενεζουέλα, το κράτος δεν παράγει πλούτο.
Διαχειρίζεται τη φτώχεια.
Και οι διεθνείς σύμμαχοι του καθεστώτος —ιδίως η Ρωσία— δεν στήριξαν τη χώρα, αλλά ένα σύστημα εξουσίας που κατέρρευσε μαζί με την κοινωνία.
Ομοσπονδιακές κατηγορίες (SDNY): Το νομικό “μέτωπο” στη Νέα Υόρκη
1) Ναρκω-τρομοκρατία (Narco-Terrorism)
Κατηγορία ότι ηγήθηκε και προστάτευσε εγκληματικό δίκτυο που χρησιμοποίησε το εμπόριο κοκαΐνης ως εργαλείο χρηματοδότησης και πολιτικής πίεσης.
2) Συνωμοσία για διακίνηση κοκαΐνης σε διεθνή κλίμακα
Διακίνηση δεκάδων τόνων κοκαΐνης με τελικό προορισμό τις ΗΠΑ, μέσω κρατικών δομών και συνεργαζόμενων οργανώσεων.
3) Συνωμοσία για εισαγωγή ναρκωτικών στις ΗΠΑ
Στοχοποίηση της αμερικανικής αγοράς, με πλήρη γνώση του τελικού προορισμού.
4) Παροχή υλικής υποστήριξης σε τρομοκρατική οργάνωση
Συνεργασία με τις FARC, οργάνωση που για χρόνια βρισκόταν στη λίστα τρομοκρατικών οργανώσεων των ΗΠΑ.
5) Συνωμοσία για ξέπλυμα χρήματος
Διακίνηση και νομιμοποίηση εσόδων από ναρκωτικά μέσω τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών δικτύων.
Πού εκδικάζεται η υπόθεση
- United States District Court for the Southern District of New York
- Έδρα: Manhattan
- Πρόκειται για το ισχυρότερο ομοσπονδιακό δικαστήριο σε υποθέσεις διεθνούς εγκλήματος, ναρκωτικών και τρομοκρατίας.
Ποινές που προβλέπονται
- Ισόβια κάθειρξη (για τις βασικές κατηγορίες)
- Κατάσχεση περιουσιακών στοιχείων
- Καμία δυνατότητα πολιτικής ασυλίας εφόσον θεωρηθεί ότι τελούσε εκτός κρατικής νομιμότητας
Γιατί η υπόθεση είναι ιστορική
- Πρώτη φορά που εν ενεργεία ή πρόσφατα εν ενεργεία αρχηγός κράτους οδηγείται ενώπιον του SDNY για ναρκω-τρομοκρατία.
- Το δικαστήριο αντιμετωπίζει τον Μαδούρο όχι ως πολιτικό, αλλά ως επικεφαλής εγκληματικής οργάνωσης.
Η Νότια Περιφέρεια Νέας Υόρκης έχει έτοιμο και πλήρες κατηγορητήριο.
Η διαδικασία προχωρά άμεσα σε προσαγωγή και προδικαστική κράτηση.