Η καθημερινότητα μιας αθόρυβης κρίσης
Η εικόνα επαναλαμβάνεται κάθε χειμώνα, αλλά πλέον δεν μοιάζει με παροδικό φαινόμενο. Κάθε κύμα ψύχους συνοδεύεται από εκτόξευση της ζήτησης καυσόξυλων, κάθε βράδυ ο καπνός απλώνεται χαμηλά πάνω από το λεκανοπέδιο και κάθε μήνας φέρνει λογαριασμούς ενέργειας που δεν βγαίνουν.
Στην Αθήνα και σε ολόκληρη την Ελλάδα η ενεργειακή ακρίβεια έχει μετατραπεί σε καθημερινή δοκιμασία επιβίωσης, όχι μόνο οικονομικής, αλλά και υγειονομικής.
Ρεύμα, φυσικό αέριο και καύσιμα συνθέτουν έναν ασφυκτικό κλοιό γύρω από τα νοικοκυριά. Η θέρμανση δεν είναι πλέον αυτονόητη, αλλά επιλογή κόστους. Και όταν το κόστος ξεπερνά το εισόδημα, οι λύσεις γίνονται αναγκαστικές.
Έτσι, τζάκια και σόμπες επιστρέφουν μαζικά. Όχι ως ρομαντική εικόνα χειμώνα, αλλά ως τελευταία διέξοδος. Η πόλη ζεσταίνεται αποσπασματικά, και πνίγεται συλλογικά.
Η στροφή στο ξύλο.
Ανάγκη, όχι επιλογή
- Η καύση ξύλου αναδεικνύεται σε «φθηνότερη» λύση σε μια αγορά όπου:
ο ηλεκτρικό ρεύμα παραμένει ακριβό και αδιαφανές, - Το φυσικό αέριο ακολουθεί διεθνείς διακυμάνσεις,
- Τοκαύσιμα απορροφούν μεγάλο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματος.
Η στροφή αυτή δεν είναι μεμονωμένη. Είναι μαζική, και γι’ αυτό οι συνέπειές της δεν περιορίζονται στο εσωτερικό των σπιτιών, αλλά απλώνονται στον αέρα της πόλης.
Αιθαλομίχλη: ο αόρατος λογαριασμός
- Η καύση ξύλου συνδέεται άμεσα με την αύξηση των αιωρούμενων σωματιδίων PM2,5. Πρόκειται για εξαιρετικά μικρά σωματίδια που:
- Διεισδύουν βαθιά στους πνεύμονες,
- Περνούν στο κυκλοφορικό σύστημα,
- Προκαλούν συστηματική φλεγμονή.
Οι επιστημονικές μετρήσεις δείχνουν ότι, ιδιαίτερα τις βραδινές ώρες και σε συνθήκες άπνοιας ή θερμοκρασιακής αναστροφής, οι συγκεντρώσεις αυτών των ρύπων εκτοξεύονται. Ο καπνός εγκλωβίζεται στο λεκανοπέδιο και δεν διαλύεται.
Δεν είναι τυχαίο ότι τα όρια που συστήνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συχνά υπερβαίνονται τις χειμερινές νύχτες. Το πρόβλημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι μετρήσιμο και επαναλαμβανόμενο.
Κίνδυνοι για την υγεία
- Η παρατεταμένη έκθεση στα PM2,5 συνδέεται με:
- Χρόνια αναπνευστικά νοσήματα (άσθμα, βρογχίτιδα),
- Καρδιαγγειακές επιπλοκές,
- Αυξημένη νοσηρότητα και θνησιμότητα σε ευάλωτες ομάδες.
Παιδιά, ηλικιωμένοι και άτομα με καρδιοαναπνευστικά προβλήματα πληρώνουν πρώτοι το τίμημα. Η αιθαλομίχλη δεν κάνει κοινωνικές διακρίσεις, αλλά χτυπά πιο σκληρά τους πιο αδύναμους.
Το ρεύμα ως καταλύτης
Στον πυρήνα αυτής της αλυσίδας βρίσκεται το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος.
Ρήτρες, ρυθμιζόμενες χρεώσεις, φόροι και συχνές αλλαγές τιμολογίων δημιουργούν ένα αίσθημα μόνιμης ανασφάλειας. Για χιλιάδες νοικοκυριά, η θέρμανση με ρεύμα απλώς δεν είναι επιλογή.
Η ενεργειακή φτώχεια δεν εμφανίζεται πια ως εξαίρεση. Παγιώνεται.
Φυσικό αέριο και καύσιμα: Η εύθραυστη ισορροπία
- Το φυσικό αέριο παρουσιάστηκε ως μεταβατική και οικονομική λύση. Στην πράξη, όμως:
- Οι τιμές του αποδείχθηκαν ευμετάβλητες,
- Πολλές πολυκατοικίες περιόρισαν ή διέκοψαν τη λειτουργία καυστήρων,
- Διαμερίσματα έμειναν παγωμένα.
Το κενό καλύπτεται από λύσεις χαμηλού κόστους αλλά υψηλού περιβαλλοντικού αποτυπώματος.
Την ίδια στιγμή, οι τιμές των καυσίμων διατηρούνται σε επίπεδα δυσανάλογα με τα εισοδήματα. Η μετακίνηση γίνεται ακριβή, το διαθέσιμο εισόδημα μειώνεται και η θέρμανση μπαίνει ακόμη πιο χαμηλά στη λίστα προτεραιοτήτων.
Ένας φαύλος κύκλος
Η πραγματικότητα σχηματίζει έναν καθαρό φαύλο κύκλο:
- Ακρίβεια στην ενέργεια .
- Στροφή σε καύση ξύλου.
- Αιθαλομίχλη
- Υγειονομικό κόστος.
Η κοινωνία πληρώνει δύο φορές:
• Μία στον λογαριασμό,
• Μία στην υγεία της.
Πέρα από τα νούμερα
Η κρίση της ενέργειας δεν είναι απλώς οικονομικό ζήτημα. Είναι:
• Ζήτημα υγείας,
• Ζήτημα αξιοπρέπειας,
• Ζήτημα κοινωνικής συνοχής.
Όταν η θέρμανση και ο καθαρός αέρας παύουν να είναι αυτονόητα, η ενέργεια μετατρέπεται από δημόσιο αγαθό σε προνόμιο.
Υ.Σ:…Η αιθαλομίχλη δεν είναι φυσικό φαινόμενο. Είναι κοινωνική και πολιτική συνέπεια.
Όσο η απάντηση στην ενεργειακή ακρίβεια περιορίζεται σε προσωρινά μπαλώματα, χωρίς ουσιαστικό έλεγχο της αγοράς και χωρίς προσιτές, καθαρές λύσεις θέρμανσης, οι πολίτες θα συνεχίσουν να καίνε ξύλα για να ζεσταθούν και οι πόλεις θα συνεχίσουν να πνίγονται.
Όταν το φως, η ζέστη και ο καθαρός αέρας γίνονται είδη πολυτελείας, τότε δεν μιλάμε απλώς για ακρίβεια.
Μιλάμε για αποτυχία πολιτικής ευθύνης.